Als huidtherapeut zie ik dagelijks de veerkracht van de huid, maar ook hoe kwetsbaar deze kan zijn. Een huidwond – van een simpele schaafwond tot een diepere snee – overkomt iedereen wel eens. Maar weet je eigenlijk wat je dan het beste kunt doen? En, misschien nog belangrijker, wat je absoluut moet laten? Om een huidwond op de juiste manier te behandelen en infecties te voorkomen moet je eerst weten wat een huidwond is.
De opbouw van de huid
De huid bestaat uit drie lagen, de opperhuid, de lederhuid en het bindweefsel. De opperhuid heeft als hoofdfunctie het lichaam te beschermen van buitenaf; zoals ziektes, virussen en vuil. Bij een huidwond is deze barrière afgeschaafd en hierdoor is de bescherming niet langer intact en kunnen ziekteverwerkers binnendringen en de huid infecteren. In de tweede huidlaag, de lederhuid liggen zenuwen en bloedvaatjes; wanneer deze laag is aangetast kan de wond beginnen te bloeden. In de onderste laag zit het bindweefsel, het bindweefsel bestaat voornamelijk uit vet en beschermd de dieper liggende weefsel zoals spieren en organen tegen schokken en/of stoten.
| Huidlaag | Officiële naam | Hoofdfunctie | Wondimpact |
| De buiten laag | Opperhuid (Epidermis) | Vormt de fysieke barrière tegen ziekteverwekkers, virussen en vuil. Voorkomt uitdroging. | Bij een wond is deze barrière doorbroken, waardoor ziekteverwekkers gemakkelijk kunnen binnendringen en infectie kunnen veroorzaken. |
| De midden laag | Lederhuid (Dermis) | Biedt sterkte, elasticiteit (door collageen) en bevat het netwerk van bloedvaten en zenuwen. | Wanneer deze laag is aangetast, begint de wond te bloeden (door de bloedvaatjes) en is er sprake van pijn (door de zenuwen). |
| De onderste laag | Onderhuid (Subcutis) | Bestaat voornamelijk uit vetweefsel. Dient als isolatie en schokdemper om dieperliggende weefsels (spieren, organen) te beschermen. | Dit duidt op een zeer diepe wond die onmiddellijk professionele zorg vereist. |
De huid behandelen bij een kleine huidwond (schaafwonden)
Voordat je iemand helpt, denk altijd eerst aan je eigen veiligheid, ga daarna over op het inschatten van de situatie, het type brandwond en de behandeling! Een goede, snelle en juiste aanpak is essentieel voor een mooie genezing en om infecties te voorkomen. Laten we de stappen doornemen.
- Bescherm jezelf: Trek wegwerphandschoenen aan om zowel je zelf als het slachtoffer te beschermen tegen besmetting. Mocht je die niet hebben, grondig je handen wassen met zeep.
- Reinigen, Reinigen, Reinigen: Spoel de huidwond schoon met schoon lauw drinkwater, laat het drinkwater rechtstreeks op de wondlopen om zo het vuil uit de wond te wassen (dit kan bijv. ook vanuit een fles of bidon). Blijf spoelen totdat er geen vuil meer in de wond zit.
- Ontsmetten (Indien Nodig): Gebruik een niet-prikkend desinfectiemiddel (zoals op jodium, chloorhexidine of alcohol 70%) om het risico op infectie te verkleinen.
- Drogen: Droog de omgeving van de wond met een schone doek.
- Bedekken en Beschermen: Een schone wond geneest het mooist onder een pleister of steriel verband of schone doek. Dit houdt de wond vochtig (betere genezing!) en beschermt tegen nieuw vuil. Verwissel het verband dagelijks of als het nat/vuil is.
Als je wond echt heel oppervlakkig is, kun je beter een pleister of een zalfgaasje gebruiken. Een ‘droge’ wondkorst kan het genezingsproces vertragen en leidt vaak tot meer littekenvorming.
Wat moet je absoluut NIET moet doen
Soms is de drang om te helpen groter dan de kennis. Vermijd deze veelgemaakte fouten:
- Geen watten of toiletpapier: Gebruik dit nooit om wonden schoon te maken of af te dekken, omdat pluisjes in de wond kunnen achterblijven en irritatie veroorzaken.
- Geen ‘ouderwetse’ middelen: Gebruik geen spiritus, jodium (uit de jaren ’70-doos) of andere sterk prikkende middelen op open wonden; deze kunnen de huidcellen beschadigen en de genezing vertragen.
- Niet pulken aan korstjes: Wondkorsten beschermen de huid eronder en zijn een teken van genezing. Door te pulken verstoor je het proces en vergroot je de kans op een litteken of infectie.
- Vuile handen: Begin nooit met het aanraken van de wond zonder je handen eerst grondig te wassen.
Wanneer moet je 112 bellen?
Bij de meeste kleine ongevallen bel je de huisarts of de huisartsenpost. Maar in levensbedreigende situaties of bij twijfel over de ernst van de wond, bel je direct 112. Onthoud: Bij twijfel, bel altijd! Beter één keer te veel gebeld dan een ernstige complicatie gemist.
Kennis is macht: De basis van wondverzorging, volg een EHBO-training
Of je nu een ouder bent van kleine avonturiers of gewoon goed voorbereid wilt zijn, kennis over wondverzorging is cruciaal. Overweeg het volgen van een EHBO-training (voor zowel kinderen als volwassenen). Je leert daar de basis, die je in noodgevallen kalm en adequaat doet handelen.